اگر هنگام قطعی برق آسانسور داخل کابین هستید، برای بازکردن در، خروج از دریچه سقف یا عبور از فاصله میان کابین و طبقه تلاش نکنید. از زنگ اضطراری، وسیله ارتباطی کابین یا تلفن همراه برای اطلاعدادن وضعیت استفاده کنید و منتظر فرد آموزشدیده یا نیروی امدادی بمانید. اگر سیستم نجات خودکار فعال شود، ممکن است کابین را به طبقهای مناسب منتقل و امکان خروج ایمن را فراهم کند؛ اما وجود و عملکرد این سیستم در همه آسانسورها یکسان نیست.
وظیفه مدیر در چنین حادثهای، هماهنگی امداد و سرویسکار و جلوگیری از مداخله افراد غیرمتخصص است؛ نه انجام عملیات فنی نجات بدون آموزش و اختیار لازم.
هنگام قطع برق داخل کابین چه کنیم؟
توقف آسانسور در قطعی برق میتواند اضطرابآور باشد، اما نخستین اقدام باید برقراری ارتباط باشد.
اگر کابین متوقف شد:
- آرام بمانید و وضعیت سایر سرنشینان را بررسی کنید.
- دکمه زنگ اضطراری یا سامانه تماس داخل کابین را فعال کنید.
- در صورت وجود آنتن، با مدیر، نگهبان یا شماره ثبتشده شرکت سرویس تماس بگیرید.
- اگر ارتباط با ساختمان برقرار نمیشود و امکان امدادرسانی عادی وجود ندارد، با آتشنشانی از طریق ۱۲۵ تماس بگیرید.
- محل ساختمان، تعداد افراد داخل کابین و وجود فرد بیمار، سالمند یا کودک را اعلام کنید.
- منتظر دستور فرد مسئول بمانید.
خاموششدن چراغ اصلی کابین نیز نباید باعث تلاش برای خروج خودسرانه شود. برخی آسانسورها روشنایی یا زنگ اضطراری دارای منبع پشتیبان دارند، اما تجهیزات واقعی هر ساختمان باید از روی شناسنامه و قرارداد سرویس آن بررسی شود.
مبحث پانزدهم مقررات ملی ساختمان پیشبینی کرده است که زنگ اخبار، در صورت وجود، به باتری قابل شارژ مجهز باشد و برای ساختمانهای عمومی نیز وسیله مکالمه دوطرفه در کابین پیشبینی شود؛ نصب چنین وسیلهای برای دیگر آسانسورها نیز در این مبحث توصیه شده است.
کارهایی که سرنشین نباید انجام دهد
بخش خطرناک بسیاری از حوادث، خود توقف کابین نیست؛ بلکه تلاش غیرتخصصی برای خروج است.
سرنشین نباید:
- درهای کابین یا طبقه را به زور باز کند؛
- در فاصله بین دو طبقه از کابین خارج شود؛
- از دریچه سقف کابین برای خروج استفاده کند؛
- روی درها فشار وارد کند یا به آنها ضربه شدید بزند؛
- به تجهیزات داخل کابین دستکاری فنی انجام دهد؛
- به توصیه شخصی که آموزش نجات آسانسور ندیده عمل کند.
ممکن است کابین در لحظه توقف با کف طبقه همسطح نباشد. بازشدن در در چنین حالتی، خطر سقوط به چاه یا گرفتارشدن بین کابین و طبقه را ایجاد میکند.
آیا در آسانسور را میتوان دستی باز کرد؟
برای سرنشین و ساکن عادی، پاسخ خیر است.
مبحث پانزدهم امکان رساندن دستی کابین به نزدیکترین طبقه هنگام قطع برق را در الزامات تحویل آسانسور پیشبینی کرده و نصب دستورالعمل مربوط را در موتورخانه لازم دانسته است. این بند مجوزی برای ساکنان یا مدیر آموزشندیده نیست که شخصاً عملیات نجات را انجام دهند.
عملیات فنی باید توسط فردی انجام شود که برای همان سامانه آموزش دیده و با تجهیزات و وضعیت واقعی آسانسور آشناست.
وظیفه نگهبان و مدیر ساختمان چیست؟
مدیر یا نگهبان پس از اطلاع از محبوسشدن افراد باید ابتدا وضعیت را تأیید کند و از تجمع یا اقدام خودسرانه اطراف آسانسور جلوگیری کند.
اقدامات مدیریتی مناسب عبارتاند از:
- برقراری ارتباط با سرنشینان؛
- پرسیدن تعداد افراد و وضعیت جسمی آنان؛
- تماس با شرکت سرویس و نگهداری آسانسور؛
- در شرایط ضروری، تماس با آتشنشانی؛
- جلوگیری از بازکردن درها توسط افراد غیرمتخصص؛
- حفظ مسیر دسترسی سرویسکار یا نیروهای امدادی؛
- ثبت زمان قطعی، تماس و رفع حادثه.
اگر فردی داخل کابین دچار مشکل پزشکی جدی شده است، این موضوع هنگام درخواست امداد باید اعلام شود.
مدیر بهتر است شماره شرکت سرویس را نه فقط در تلفن شخصی خود، بلکه در محل قابل دسترسی برای نگهبان یا اعضای مسئول ساختمان نیز نگهداری کند.
سیستم نجات خودکار چه کاری انجام میدهد؟
سامانهای که معمولاً با عنوان سیستم نجات خودکار، نجات اضطراری یا ARD شناخته میشود، بخشی از تجهیزات کنترلی آسانسور است که در برخی سیستمها هنگام قطع برق شهر وارد مدار میشود.
عملکرد دقیق به طراحی تابلو فرمان، نوع موتور، درایو و تجهیزات نصبشده بستگی دارد. در یک سامانه متناسب، دستگاه میتواند با استفاده از انرژی ذخیرهشده شرایط کابین را بررسی کند، آن را با سرعت کنترلشده به موقعیت مناسب برساند و امکان بازشدن در در محدوده طبقه را فراهم کند.
اما سه نکته مهم وجود دارد:
اول: همه آسانسورها الزاماً ARD یکسانی ندارند.
دوم: وجود دستگاه به معنی تضمین عملکرد آن در هر نوع خطا نیست. خرابی باتری، خطای مدار ایمنی، مشکل درب یا ایراد فنی دیگری ممکن است مانع اجرای عملیات نجات خودکار شود.
سوم: سیستم نجات خودکار برای تخلیه اضطراری طراحی شده و جای سرویس و نگهداری آسانسور را نمیگیرد.
بنابراین اگر با قطعی برق، ARD عمل نکرد، مدیر نباید از روی حدس تنظیمات تابلو را تغییر دهد. این موضوع باید توسط شرکت سرویس بررسی شود.
سیستم نجات خودکار همیشه کابین را حرکت میدهد؟
خیر.
قطع برق شهر فقط یکی از شرایطی است که میتواند باعث توقف آسانسور شود. ممکن است توقف ناشی از فعالشدن یک مدار ایمنی، خرابی درب، اشکال تابلو فرمان یا مشکل دیگری باشد.
سیستمهای نجات خودکار نیز براساس طراحی خود فقط در شرایط مشخص اجازه حرکت دارند. اگر مدار ایمنی اجازه ندهد، تلاش سیستم برای حرکت ممکن است انجام نشود.
به همین دلیل، عبارت «آسانسور ARD دارد، پس کسی هیچوقت داخل آن گیر نمیکند» دقیق نیست.
برق اضطراری آسانسور چه محدودیتهایی دارد؟
برق اضطراری ساختمان با سیستم نجات خودکار آسانسور یک مفهوم واحد نیست.
سیستم نجات خودکار معمولاً برای خارجکردن مسافر از وضعیت توقف ناشی از قطع برق طراحی میشود.
برق اضطراری ساختمان میتواند امکان ادامه تغذیه بعضی تجهیزات ساختمان را از منبع جایگزین فراهم کند.
مبحث پانزدهم تصریح میکند اگر وجود برق اضطراری برای یک ساختمان ضروری باشد، حداقل یک آسانسور از هر گروه باید قابلیت تغذیه از آن را داشته باشد و فعالشدن سیستم بهصورت خودکار انجام شود.
این بند به معنی الزام ژنراتور یا برق اضطراری برای تمام ساختمانهای مسکونی و تمام آسانسورها نیست.
حتی در ساختمانی که ژنراتور دارد نیز باید مشخص شود:
- آیا آسانسور واقعاً به خط برق اضطراری متصل است؟
- توان منبع برای راهاندازی آن کافی است؟
- انتقال برق خودکار است یا نیاز به فرایند دیگری دارد؟
- کدام آسانسور در زمان اضطرار تغذیه میشود؟
پاسخ این موارد باید از نقشه برق، قرارداد و بررسی متخصص تأسیسات به دست آید.
شمارههای تماس و برچسب داخل کابین
اطلاعات اضطراری باید قبل از حادثه آماده شده باشد.
در کابین یا محل مناسب نزدیک آسانسور بهتر است اطلاعاتی مانند این موارد بهصورت خوانا درج شود:
- شماره شرکت سرویس و نگهداری
- شماره مدیر یا نگهبانی
- نشانی کامل ساختمان یا اطلاعاتی که برای اعلام حادثه لازم است
- شماره آتشنشانی ۱۲۵
- دستور کوتاه «در صورت توقف، درها را به زور باز نکنید»
نباید کابین با چندین برگه تبلیغاتی و شماره قدیمی شلوغ شود. شماره سرویس باید هنگام تمدید قرارداد کنترل شود.
همچنین زنگ اضطراری نباید صرفاً از نظر وجود فیزیکی بررسی شود؛ باید مشخص باشد آیا واقعاً کار میکند و در صورت نیاز صدای آن در محل قابل شنیدن است.
آزمون دورهای سناریوی قطعی برق
آزمون ایمنی به معنی این نیست که مدیر شخصاً برق آسانسور را قطع و عملکرد تجهیزات را آزمایش کند.
بهتر است سناریوی قطعی برق در چارچوب سرویس دورهای و توسط شرکت دارای صلاحیت بررسی شود.
از سرویسکار میتوان خواست وضعیت این موارد را در گزارش ثبت کند:
- سلامت سیستم نجات خودکار، اگر نصب شده است؛
- وضعیت باتریهای سامانه اضطراری؛
- زنگ اضطراری؛
- روشنایی اضطراری کابین، در صورت وجود؛
- سامانه مکالمه یا تماس؛
- عملکرد صحیح درها پس از عملیات نجات؛
- انطباق دستورالعمل نجات با تجهیزات موجود.
مدیر نیز باید تاریخ آزمون و نتیجه آن را نگهداری کند.
مبحث پانزدهم، آزمایش و تحویل آسانسور توسط متخصصان صاحب صلاحیت را لازم دانسته و تجهیزات ایمنی آسانسور را نیز تابع استانداردهای ملی مربوط میداند. در فهرست رسمی منابع فنی سال ۱۴۰۵ نیز ویرایش ۱۳۹۲ مبحث پانزدهم همچنان بهعنوان ویرایش مورد استناد معرفی شده است.
بعد از قطعی برق آسانسور نیاز به بازدید دارد؟
هر قطع و وصل کوتاه برق الزاماً به معنی نیاز به حضور فوری سرویسکار نیست؛ مقررات نیز چنین حکم عمومیای برای هر خاموشی تعیین نکردهاند.
اما اگر یکی از این موارد رخ داده باشد، بازدید فنی منطقی است:
- فردی داخل آسانسور محبوس شده است؛
- ARD با وجود نصب عمل نکرده است؛
- عملیات نجات فنی یا دستی انجام شده است؛
- کابین بعد از بازگشت برق در تراز صحیح توقف نمیکند؛
- آسانسور خطا میدهد یا دوباره از حرکت میایستد؛
- درها رفتار غیرعادی دارند؛
- صدای غیرمعمول یا لرزش ایجاد شده است.
در چنین شرایطی بهتر است آسانسور تا تعیین وضعیت توسط شرکت سرویس، بدون بررسی دوباره وارد بهرهبرداری عادی نشود.
قرارداد واقعی سرویس و دستورالعمل سازنده تجهیزات نیز باید ملاک تصمیم قرار گیرد.
چکلیست ایمنی قبل از قطعی بعدی
- شماره شرکت سرویس معتبر و بهروز است.
- زنگ اضطراری آزمایش شده است.
- اطلاعات تماس داخل کابین خوانا هستند.
- مدیر و نگهبان میدانند با چه شخصی تماس بگیرند.
- افراد غیرمتخصص اجازه عملیات نجات ندارند.
- وضعیت ARD، در صورت وجود، در سرویسهای دورهای بررسی میشود.
- باتریهای سامانه اضطراری طبق دستور سازنده کنترل میشوند.
- گزارش سرویسها نگهداری میشود.
- خرابی سیستم اضطراری تا سرویس بعدی رها نمیشود.
- روش اقدام در حادثه به اعضای مسئول ساختمان اطلاع داده شده است.
ثبت تاریخ سرویس، گزارش خرابی و سررسید بازدیدها باعث میشود مدیر در زمان حادثه به حافظه یا پیامهای پراکنده وابسته نباشد. برای نگهداری این سوابق میتوان از امکانات مدیریت ساختمان همسادهها و بخش امنیت و نگهداری سوابق استفاده کرد. پاسخ پرسشهای مربوط به خدمات نیز در سؤالات متداول همسادهها قرار دارد.
